کارشناس مذهبی: کسب حال معنوی، بزرگترین سوغات حج است

میلیون ها زائر بیت الله الحرام خود را آماده می کنند تا با اجابت ملکوتی یا همان ندای «لبیک اللهم لبیک، لبیک لاشریک لک لبیک» خود را از تعلقات مادی دور کنند و در این سفر معنوی و روحانی با تلاوت کلام الهی در خانه خدا و در جوار حرم رسول اکرم(ص) کوله باری از حالات معنوی و عرفانی را برای خانواده و نزدیکان خود به ارمغان بیاورند.
امسال حدود 86 هزار و 500 زائر عازم سرزمین وحی می شوند و پرواز زائران تا چهارم شهریور ماه ادامه خواهد داشت و هرچند دل های میلیون ها ایرانی همراه این زائران خواهد بود ولی زائران بیت الله الحرام بعد از دعا و آرزوی بهترین ها برای خانواده و دوستان خود، به فکر سوغات هستند و برخی نیز دغدغه آن را تا دقایق آخر سفر به همراه دارند.
دو هفته پیش رهبر معظم انقلاب در دیدار مسئولان و کارگزاران حج به مساله سوغات حجاج اشاره کرده و از زائران بیت الله الحرام خواستند تا از بازارگردی در عربستان پرهیز کنند.
حضرت آیت الله خامنه ای که سال های گذشته نیز بر این نکته تاکید کرده بودند، مجددا از حجاج خواستند تا از فرصت معنوی این سفر به ویژه تلاوت قرآن و حضور در نمازهای جماعت بیشترین بهره را ببرند و افزودند: بازار، همه جای دنیا هست. در تهران و شهرهای دیگر هم هست. اجناس جورواجور، مُجاز و غیر مُجاز... وقت عزیز را صرف این چیزها نکنید. در قضیّه حج، بیشتر از هر چیز دیگری، حاجی باید به فکر این باشد که خود را پالایش کند.
حجت الاسلام جلال نوری کاخکی با اشاره به جایگاه سوغاتی در فرهنگ دینی و ملی ما پیشنهادهایی را برای سوغات زیارت ارائه کرد و روز شنبه به خبرنگار معارف ایرنا گفت: آوردن هدیه از هر مسافرتی به ویژه سفرهای زیارتی در فرهنگ ما به عنوان یک علمی پسندیده است ولی با توجه به اقتضائات خاص سیاسی و اجتماعی ممکن است همین عمل پسندیده یک عمل قبیح و ناپسند تلقی گردد.
وی افزود: ناپسند بودن این فرهنگ از آن جهت است که گاهی خرید سوغات برای فخرفروشی صورت می گیرد یا به یک رفتار تجملاتی و چشم و هم چشمی تبدیل می شود و از نظر اقتصادی نیز ممکن است با خرید کالای خارجی به تضعیف اقتصاد و تولید داخلی و در نتیجه خروج ارز و سرمایه های داخلی منجر شود.

** سوغاتی متناسب با حال و هوای زیارت
نوری گفت: گرچه زیارت و تهیه سوغات از اماکن زیارتی یکی از هنجارهای متعارف و عادت های پسندیده عمومی است ولی این فرهنگ در مواردی با تناقض ها و چالش های فرهنگی و اجتماعی دیگر در تعارض قرار می گیرد که لازم است نسبت به اصلاح رویکرد جامعه به این فرهنگ توجه شود.
وی افزود: ساختار و ماهیت سوغات هر شهر یا منطقه ای باید یادآور آن مکان باشد. به همین دلیل سوغاتی اماکن زیارتی باید متناسب با مکان زیارتی باشد، به گونه ای که افراد با دیدن آن سوغاتی به یاد آن مکان مقدس بیافتد. مثلاً سوغات مهر از سفر کربلا یا نخود و کشمش از مشهد مقدس نمادی برای سفر به این اماکن مقدس است.
این کارشناس امور فرهنگی اضافه کرد: حال جای این سئوال است که نماد سفر معنوی حج چه چیزی باید باشد که انسان را به یاد آن مکان مقدس بیاندازد؟ هیچ کالا یا وسیله خاصی برای سفر معنوی حج متعارف نشده و این مساله بیانگر آین است که بزرگترین سوغات سفر حج، حال معنوی و عرفانی حاجی است که با بیان خاطرات خود، حالات معنوی را در بین اطرافیان ایجاد می کند.
وی افزود: از طرف دیگر نباید بین سوغات حج با ماهیت معنوی عمل حج تعارضی ایجاد شود و لذا بر همین مبنا فلسفه مناسک حج ایجاب می کند که زائر خانه خدا از زمان ثبت نام تا هنگام بازگشت و پس از بازگشت تا مدت های طولانی حالاتی داشته باشد که خود را پیوسته در حال طواف، سعی صفا و مروه ، نماز و دعا در مقابل خانه خدا و صحرای عرفات و منا ببیند.
نوری همچنین گفت: بهترین حالت حاجی خانه خدا این است که در هنگام روبرو شدن با گناه، فضای رمی جمرات را در مقابل خود مشاهده کند، چرا که بزرگترین خواسته زائر خانه خدا کسب و حفظ حالات روحانی و معنوی است که در هنگام حضور در خانه خدا، عرفات، مشعر و منا داشته است.
وی اضافه کرد: به همین دلیل در ساختار عبادتی نظیر حج، تحول روحی زائر خانه خدا و حلالیت طلبیدن به عنوان یک فرهنگ رایج تبدیل شده است. چون قرارگرفتن در مقدس ترین مکان دنیا و انجام خاص ترین مناسک دینی در طول عمر، بیانگر این واقعیت است که سفر حج ماهیتی متفاوت با دیگر سفرها و برنامه های عبادی دارد که نتیجه و محصول آن باید به گونه‌ای باشد فرد را برای تمام عمر در مقابل هر گناه و فساد بیمه کند و در هنگام هر نماز و دعا خود را در محضر خداوند احساس کند.
این کارشناس مذهبی افزود: لذا در سفری که انسان باید خود را از هر گونه حق الله و حق الناس پاک کند، قطعا در خرید سوغات توجهی به امور مادی، تجملات و اسراف نخواهد داشت. به ویژه از آن جهت که در برخی موارد خرید سوغاتی مغایر با ماهیت خودسازی و حالات معنوی حج می باشد.
وی اضافه کرد: چون در هنگام بازگشت از سفر حج مهمترین سوغات سفر، توشه معنویت و اخلاق است تا هر کسی که حاجی را مشاهده می کند، یاد خانه خدا در ذهن او تداعی شود ولی به دلیل فرهنگی اشتباه و رایج در جامعه خرید سوغات یا جنبه کادویی پیدا کرده و یا به دلیل ارزان بودن محصولات، جنبه تجارت یافته است.
نوری با بیان اینکه خرید سوغات در بازارهای مکه و مدینه در بیشتر موارد وقت حاجیان را تلف می کند، افزود: خرید سوغات باعث می شود تا حالات معنوی سفر حج در هیجان توجه به سوغات کمرنگ شود و بسیاری از افراد توجه فراوانی به سوغاتی آوردن حاجی دارند.

** سوغات با ارزش های دینی مغایرت نداشته باشد
نوری گفت: گاهی زائران خانه خدا برای فرزندانشان سوغاتی هایی می خرند که ماهیت فرهنگی آنها در تضاد با ارزشهای دینی و اسلامی است، نظیر این موارد را می توان در خرید اسباب بازی ها و لباس هایی با نمادهای غربی مثل عروسک‌های باربی که مروج فرهنگ بی بندباری و ابتذال است، مشاهده کرد.

** سوغات حج و اقتصاد مقاومتی
این کارشناس مسائل اجتماعی گفت: مهمترین فلسفه حج، احیاء ارزش های اخلاقی و معنوی در افراد است و بالاترین عمل اخلاقی توجه به حال ضعیفان و محرومان می باشد. حال در شرایطی که بخشی از مردم با مشکلات فقر و بیکاری روبرو هستند و باتوجه به ورود کالاهای خارجی در قالب سوغاتی حج تاحدودی منجر به تضعیف تولید داخلی و خروج سرمایه از کشور می شود و در نتیجه منجر به کاهش تولید محصولات و صنایع مرتبط به سوغات سفر و دیگر محصولات خواهد شد و به همان نسبت در افزایش بیکاری و فقر در جامعه تأثیر گذار خواهد بود.

** سیاست خرید سوغات بازنگری شود
نوری افزود: به منظور تقویت اقتصاد داخلی و جلوگیری از خروج سرمایه کشور باید تدابیری اندیشیده شود که حجاج یا از خرید سوغاتی پرهیز کنند و یا در داخل کشور محصولاتی با قیمت و کیفیت مناسب و مورد نیاز حجاج عرضه شود. لذا در حالیکه در کشور بیکاری وجود دارد، لازم است در ساز و کار خرید سوغاتی حج با توجه به رهنمودهای مقام معظم رهبری بازنگری جدی صورت گیرد.
وی اضافه کرد: برنامه ریزی برای بهره گیری از ظرفیت تولیدات داخلی جهت تهیه محصولات خاص سوغات سفر حج در داخل کشور می تواند بستری را فراهم کند که مردم در هنگام بازگشت از سفرهای زیارتی، سوغات مادی و معنوی مناسبی را تهیه نمایند و لذا لازم است ساختار تولیدات محصولات صنعتی در کشور به گونه ای طراحی شود که رهنمودهای مقام معظم رهبری در خصوص حمایت از صنایع و تولیدات داخلی و اقتصاد مقاومتی مورد توجه قرار گیرد.

** خلاء برنامه ریزی فرهنگی برای سوغات حج
این کارشناس رسانه خواستار برنامه ریزی مسئولان فرهنگی کشور برای سوغات حج شد و گفت: در حوزه ایجابی باید فرهنگ سازی مناسب برای جامعه ایرانی و اسلامی و همچنین در حوزه سلبی به منظور جلوگیری از فرهنگ اشتباه استفاده از کالاها و محصولات خارجی برنامه ریزی هدفمندی صورت گیرد.
وی افزود: متأسفانه دستگاه های فرهنگی در هدایت و مدیریت عرصه های مختلف تولیدات محصولات فرهنگی نظیر فیلم، تئاتر، سریال، هنرهای تجسمی، صنایع دستی و مانند آن برای موضوع هایی همچون اقتصاد مقاومتی، عفاف و حجاب، فرهنگ شهادت و فرهنگ مسئولیت پذیری در خلأ فکری و برنامه ریزی راهبردی به سر می برند و به همین دلیل سیاست ها و راهبردهای متعارض در حوزه های مختلف اعمال می شود.
نوری اضافه کرد: به عنوان مثال هیچ کار فرهنگی هنگام بازگشت مسافران و زائران از اماکن مقدس مثل مشهد، کربلا و سفر حج صورت نگرفته و بسیاری از زائران ناخواسته با خرید کالاها و محصولات خارجی به بهانه ارزان بودن و خرید سوغاتی با دست خود تا حدودی به رکود اقتصادی، بیکاری، فقر و خروج سرمایه کشور کمک می کنند که این روند بر خلاف ماهیت سفر زیارتی در تقویت روحیه تعاون و همکاری، دستگیری از ضعیفان و فقرا و داشتن روحیه و عرق ملی و دینی می باشد.
وی افزود: بر همین اساس فقدان دستگاه و مسئول متولی مشخص و واحد برای برنامه ریزی منسجم در خصوص فرهنگ زیارت و سفر موجب شده است که ظرفیت بسیاری از رشته های هنری و همچنین ظرفیت ایجاد اشتغال و تولید برای فعالیت هزاران هنرمند در تولید محصولات فرهنگی و هنری و صنایع دستی در بازار سوغات کشور بدون بهره گیری مناسب بدون استفاده باشد.

** شکاف میان حوزه هنر و صنعت برای سوغات ایرانی
نوری گفت: البته ضعف طراحی و تولید محصولات متناسب با ذائقه مردم موجب شده است که بسیاری از تولیدات داخلی مناسب با ذائقه مردم نباشد درحالیکه تولیدکنندگان خارجی به ویژه چینی با شناسایی ذائقه عمومی مردم ایران توانسته اند هزاران محصول مختلف مناسب با فرهنگ بومی و ملی و حتی دینی مردم ایران تولید کنند و در عمل توانسته اند بازار محصولات فراوانی را از دست تولید کنندگان، صنعت گران و هنرمندان کشور خارج کنند.
وی افزود: به عنوان مثال به دلیل کم توجهی به ذائقه و توان مالی مردم، بسیاری از تولیدات صنایع دستی که دسترنج تلاش، ذوق و هنر استادکاران ایرانی است، به اجناس تقلبی و چینی تغییر کند و مردم به جای استفاده از محصولات داخلی به مصنوعات خارجی روی می آورند که این مساله ناشی از شکاف حوزه هنر و صنعت در تولید محصولات داخلی است.
این کارشناس امور فرهنگی تاکید کرد: این شکاف باعث شده تا محصولات بسیار خوب صنایع دستی کشور به تولید انبوه منجر نشود و یا تولیدات با ذائقه و هنر ایرانی همخوانی نداشته باشد که در سایه این شکاف صنعت کاران خارجی و خصوصاً چینی ها بسیار هوشمندانه از تلفیق هنر و صنعت بهره گیری کرده و بازار بسیاری از محصولات کشور را در دست گرفته اند.
وی از هنرهایی همچون سنگ تراشی و ترمه بافی به عنوان نمونه یاد کرد و گفت: زمانی این هنرها در بازار ایران و کشورهای منطقه رونق خاصی داشت ولی به مرور زمان بر اثر بی توجهی به سلایق و ذائقه مشتریان و فاصله گرفتن قدرت خرید مشتریان با قیمت ها، جای خود را به محصولات ارزان بی کیفیت خارجی داده و به همین دلیل بسیاری از مشاغل فرهنگی که ریشه در فرهنگ، هنر و ارزش های دینی مردم داشته به فراموشی سپرده شد و کالاهای چینی، تقلبی و قاچاق سبد سوغات زائران را پر کرده است.
نوری افزود: لذا در شرایطی که بسیاری از کارگاه ها و کارخانه های داخلی ظرفیت تولید محصولات مناسب برای سوغات سفر و تأمین نیاز مسافران و زائران را دارند، ساز و کار نظام فرهنگی و اجرایی کشور و حتی نظام امنیتی و قضایی کشور در جلوگیری از قاچاق و اقدامات بازدارنده باید به گونه ای باشد که مانع ورود محصولات خارجی شوند.
فراهنگ ** 1003 ** خبرنگار: محمدرضا جعفرملک * انتشار: امید غیاثوند

انتهای پیام /*