به گزارش خبرنگار مهر، در مغازه‌های لاستیک‌فروشی تهران، تصویر بازار با آنچه در دوره‌های کمبود و صف خرید لاستیک دیده می‌شد، تفاوت دارد؛ تایر در فروشگاه‌ها موجود است، بسیاری از سایزهای پرمصرف پیدا می‌شود، اما مسئله اصلی فروشنده‌ها نه تأمین کالا، بلکه پیدا کردن مشتری است.

فعالان بازار می‌گویند بخشی از مالکان خودرو که پیش از این با نزدیک شدن زمان تعویض لاستیک راهی بازار می‌شدند، حالا خرید را تا حد امکان عقب می‌اندازند؛ تغییری که بیش از آنکه ناشی از کاهش نیاز خودرو به تایر باشد، به کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان مربوط است.

محمدرضا آل‌سارا، رئیس اتحادیه صنف فروشندگان لاستیک، روغن و پنچرگیران تهران نیز همین تغییر رفتار را تأیید کرده و می‌گوید: حتی لاستیک با قیمت مصوب نیز در بازار مشتری کافی ندارد. به گفته او، در حال حاضر مشکل جدی از نظر تأمین لاستیک وجود ندارد و واحدهای صنفی می‌توانند کالای مورد نیاز خود را تهیه کنند.

به این ترتیب، بازار تایر در آغاز پاییز ۱۴۰۵ با یک تناقض روبه‌روست؛ کالا در بازار وجود دارد، اما قدرت خرید برای تبدیل موجودی فروشگاه‌ها به فروش کافی نیست.

هزینه تعویض لاستیک برای خودروهای پرمصرف چقدر است؟

برای درک بهتر فشار هزینه‌ای بازار، کافی است قیمت چند سایز پرمصرف خودروهای داخلی بررسی شود. البته قیمت نهایی به برند، مدل، تاریخ تولید و محل خرید بستگی دارد و به همین دلیل نمی‌توان برای هر خودرو یک نرخ ثابت تعیین کرد.

بررسی‌های خبرنگار مهر نشان می‌دهد که قیمت یک جفت لاستیک بارز P۶۶۰ در سایز ۱۶۵/۶۵R۱۳، مناسب پراید، حدود ۸.۲ میلیون تومان ثبت شده است. در همین فهرست، بارز P۶۴۸ در سایز ۱۷۵/۶۰R۱۳ حدود ۱۶.۱۴ میلیون تومان برای دو حلقه قیمت‌گذاری شده است.

در بازار آزاد نیز برای سایز ۱۶۵/۶۵R۱۳، قیمت‌هایی متفاوت از حدود ۸ تا بیش از ۱۰ میلیون تومان برای یک جفت بسته به برند و مدل دیده می‌شود. برای نمونه، کویر KB۱۲ برای این سایز ۹.۳ میلیون تومان برای دو حلقه اعلام شده است.

در مورد تیبا، ساینا و کوییک، سایز ۱۷۵/۷۰R۱۳ از سایزهای مورد استفاده است. کویر KB۳۶ برای دو حلقه حدود ۵.۸۵ میلیون تومان اعلام شده؛ در برخی فهرست‌های دیگر همین محصول با قیمت نزدیک به ۹.۸ تا ۹.۹ میلیون تومان برای دو حلقه عرضه شده است که نشان می‌دهد تفاوت محل فروش، زمان عرضه و نوع بازار می‌تواند قابل توجه باشد.

در پژو ۴۰۵، پژو پارس و برخی مدل‌های سمند نیز سایز ۱۸۵/۶۵R۱۴ کاربرد گسترده‌ای دارد. قیمت دو حلقه کویر KB۲۲ حدود ۱۶.۰۹ میلیون تومان و کویر KB۲۷ حدود ۱۹ میلیون تومان ثبت شده است. از سوی دیگر، بارز P۶۴۸ چهار فصل در همین سایز حدود ۱۳ میلیون تومان برای دو حلقه قیمت داشته است.

بنابراین هزینه خرید چهار حلقه برای خودروهای اقتصادی، بسته به برند و مدل، می‌تواند از حدود ۱۲ میلیون تومان تا بیش از ۳۰ میلیون تومان برسد. در برخی مدل‌ها و برندهای گران‌تر این رقم حتی بالاتر می‌رود.

در بازار چه می‌گذرد؟

برخلاف دوره‌هایی که کمبود برخی سایزها و صف خرید لاستیک دولتی خبرساز می‌شد، اکنون فعالان صنفی از وضعیت متفاوتی سخن می‌گویند. بر اساس اظهارات رئیس اتحادیه فروشندگان لاستیک تهران، تأمین کالا برای واحدهای صنفی مشکل جدی ندارد و لاستیک مورد نیاز در بازار قابل تهیه است؛ حتی در مواردی تایر عرضه‌شده با قیمت مصوب نیز مشتری کافی ندارد.

در چنین شرایطی، موجودی فروشگاه الزاماً به معنای رونق بازار نیست. فروشنده کالا را دارد، اما سرمایه‌اش در موجودی انبار و فروشگاه باقی می‌ماند و مصرف‌کننده نیز به دلیل بالا بودن هزینه تعویض، خرید را عقب می‌اندازدفروشنده کالا را دارد، اما سرمایه‌اش در موجودی انبار و فروشگاه باقی می‌ماند و مصرف‌کننده نیز به دلیل بالا بودن هزینه تعویض، خرید را عقب می‌اندازد.

این وضعیت در حالی رخ می‌دهد که پیش از این بخش قابل توجهی از بحث‌های بازار تایر حول کمبود، سهمیه‌بندی و دشواری دسترسی به لاستیک می‌چرخید. اکنون اما مسئله اصلی در سمت تقاضاست.

«فعلاً چهار حلقه را عوض نمی‌کنم»

روایت بازار را می‌توان در رفتار مشتریان هم دید؛ مالکی که پیش‌تر با مشاهده فرسودگی تایر برای تعویض هر چهار حلقه اقدام می‌کرد، حالا ممکن است خرید را به دو حلقه محدود کند یا حتی تعویض را به ماه‌های بعد موکول کند.

این رفتار از منظر اقتصادی قابل درک است، اما از نظر ایمنی مسئله متفاوت است. تایر کالایی نیست که بتوان تعویض آن را بدون محدودیت به تأخیر انداخت. کاهش عمق آج، ترک‌خوردگی، آسیب دیواره و فرسودگی ساختاری می‌تواند عملکرد تایر را تحت تأثیر قرار دهد.

به همین دلیل، کاهش تقاضای لاستیک را نمی‌توان صرفاً نشانه آرام شدن بازار دانست. اگر بخشی از افت فروش ناشی از به تعویق افتادن تعویض تایرهای فرسوده باشد، تقاضایی که امروز از بازار خارج شده، در واقع از بین نرفته و فقط به آینده منتقل شده است.

تولیدکننده از آن سوی بازار هشدار می‌دهد

در طرف دیگر زنجیره، تولیدکنندگان با مسئله‌ای متفاوت مواجه‌اند. جمال میرزایی، رئیس انجمن تایر می‌گوید: صنعت تایر کشور سالانه حدود ۳۰۰ هزار تن تایر تولید می‌کند و بین ۳۵ تا ۴۰ درصد مواد اولیه مورد نیاز این صنعت از طریق واردات تأمین می‌شود.

به گفته میرزایی، سالانه حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار تن مواد اولیه وارد کشور می‌شود و ارزبری این بخش بیش از ۳۰۰ میلیون یورو است. او همچنین از تأخیر بیش از دوماهه در ورود مواد اولیه و فشار ناشی از افزایش هزینه‌های تولید و تأمین مالی سخن گفته است.

مشکل اما فقط ارز نیست. هزینه حمل مواد اولیه نیز به یکی از فشارهای مهم زنجیره تولید تبدیل شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که هزینه حمل هر کانتینر مواد اولیه تایر از چین که پیش‌تر حدود هزار و ۲۵۰ دلار بود، در پیشنهادهای جدید به حدود ۲۲ تا ۲۵ هزار دلار رسیده است. زمان انتقال نیز در برخی مسیرها تا حدود سه ماه افزایش یافته است؛ یعنی در حالی که مصرف‌کننده از گرانی لاستیک گلایه دارد، تولیدکننده نیز با افزایش هزینه تولید و تأمین مواد اولیه مواجه است.

بازار در نقطه‌ای بین رکود و گرانی

این وضعیت معادله بازار لاستیک را پیچیده کرده است. از یک طرف، افزایش هزینه مواد اولیه، حمل‌ونقل و تولید می‌تواند فشار برای افزایش قیمت تایر را بیشتر کند و از طرف دیگر، افزایش قیمت، توان خرید مصرف‌کننده را بیش از گذشته کاهش می‌دهداز یک طرف، افزایش هزینه مواد اولیه، حمل‌ونقل و تولید می‌تواند فشار برای افزایش قیمت تایر را بیشتر کند و از طرف دیگر، افزایش قیمت، توان خرید مصرف‌کننده را بیش از گذشته کاهش می‌دهد. داده‌های بازار نیز نشان می‌دهد قیمت تایر در ماه‌های اخیر ثابت نمانده است.

در نتیجه، برای مالک خودروی اقتصادی، تعویض کامل لاستیک دیگر یک هزینه چند میلیون تومانی ساده نیست؛ هزینه‌ای که در کنار تعمیرات، قطعات، بیمه، سوخت و سایر مخارج نگهداری خودرو قرار می‌گیرد و می‌تواند تصمیم برای تعویض تایر را به تعویق بیندازد.

این وضعیت در حالیست که خودروها همچنان در حال تردد هستند، تایرها همچنان فرسوده می‌شوند و نیاز به تعویض از بین نمی‌رود؛ فقط بخشی از این تقاضا به آینده منتقل می‌شود. این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بازار دوباره با افزایش هزینه تولید یا شوک ارزی مواجه شود. در آن صورت، ممکن است افزایش قیمت تایر با تقاضایی مواجه شود که طی ماه‌های رکود به تعویق افتاده است

بنابراین رکود بازار فقط یک مسئله اقتصادی نیست. بخشی از مصرف‌کنندگان ممکن است استفاده از تایرهای فرسوده را طولانی‌تر کنند و این مسئله می‌تواند پیامدهای ایمنی داشته باشد. از سوی دیگر، اگر فشار هزینه‌های تولید ادامه پیدا کند و قیمت تایر افزایش یابد، فاصله میان توان خرید خانوار و هزینه تعویض لاستیک بیشتر خواهد شد.